- autokorekta
- Funkcja w telefonie albo komputerze, która zamienia wpisany tekst na to, co jej zdaniem miało tam być. To AI, która zgaduje, i myli się na tyle często, że bywa przy tym zabawnie.
- białko
- Malutka maszyna w każdym żywym organizmie. Białka budują twoje mięśnie, przenoszą tlen i walczą z zarazkami. AI potrafi już odgadywać ich kształt, a to pomaga naukowcom szukać nowych leków.
- bit i bajt
- Bit to najmniejszy kawałek danych w komputerze: jedno zero (0) albo jedna jedynka (1). Osiem bitów razem tworzy jeden bajt, który wystarcza akurat na zapisanie jednej litery, na przykład A.
- centrum danych
- Ogromny budynek pełen komputerów, które pracują dzień i noc. Duże systemy AI uczą się i pracują w centrach danych. Takie centra zużywają mnóstwo prądu, a także dużo wody do chłodzenia.
- chatbot
- Program komputerowy, z którym można pogadać: coś piszesz albo mówisz, a on odpisuje albo odpowiada głosem. Wiele chatbotów używa AI, żeby zgadywać dobre słowa do odpowiedzi, więc mogą brzmieć mądrze, a mimo to się mylić.
- choroba Alzheimera
- Choroba, która powoli niszczy mózg, zwykle u starszych osób. Przez nią coraz trudniej jest pamiętać i myśleć. AI może pomóc lekarzom wcześniej ją zauważyć.
- ciekawość
- Chęć, żeby wiedzieć, jak coś działa, i pytanie tak długo, aż się to zrozumie. To właśnie łączy każdego dobrego naukowca, inżyniera i artystę.
- cyberatak
- Kiedy ktoś próbuje włamać się do komputerów, żeby ukraść, zniszczyć albo zablokować to, co na nich jest. AI może pomóc wcześnie zauważyć taką próbę.
- dane
- Wszystkie informacje, z których uczy się AI: zdjęcia, słowa, liczby, dźwięki. AI uczy się z danych i z nimi pracuje. Dobre dane pomagają zrobić dobrą AI; nieuporządkowane albo niesprawiedliwe dane mogą sprawić, że AI też będzie chaotyczna albo niesprawiedliwa.
- deepfake
- Fałszywy film, zdjęcie albo nagranie głosu zrobione przez AI, które wygląda albo brzmi jak prawdziwe, ale prawdziwe nie jest. Zawsze sprawdzaj dwa razy!
- diagnoza
- Ustalenie, na jaką chorobę ktoś naprawdę choruje. Maszyna może zauważyć coś dziwnego na obrazie, ale nazwać chorobę i zdecydować, co dalej, musi lekarz.
- dostępny
- Zrobiony tak, żeby każdy mógł z niego korzystać, także osoby, które nie widzą, nie słyszą albo nie poruszają się tak jak większość ludzi.
- dwutlenek węgla (CO₂)
- Gaz, który trafia do powietrza za każdym razem, gdy spalamy paliwo: w samochodach, samolotach, elektrowniach. Kiedy jest go za dużo, nagrzewa się cała planeta.
- ekologiczny
- Dobry dla planety: zużywa mniej energii, robi mniej śmieci, mniej szkodzi zwierzętom, roślinom i powietrzu.
- etyka
- Uważne zastanawianie się nad tym, co jest dobre, a co złe, i co jest sprawiedliwe. W przypadku AI etyka zadaje takie pytania: Czy ta AI jest sprawiedliwa dla wszystkich? Komu mogłaby zaszkodzić?
- fala zachorowań na grypę
- Kiedy wiele osób w tym samym miejscu choruje na grypę w tym samym czasie. Jeśli zauważy się to wcześnie, szpitale mają czas, żeby się przygotować.
- fałszywe wiadomości (fake news)
- Nieprawdziwe informacje przygotowane tak, żeby wyglądały na prawdziwe, czasem napisane albo rozsyłane przez AI. Dlatego tak ważne jest sprawdzanie źródeł!
- gen
- Malutka instrukcja w twoim ciele, która pomaga zdecydować na przykład o kolorze twoich oczu. Masz około 20 000 różnych genów, a większość z nich masz w dwóch kopiach: po jednej od każdego z rodziców.
- halucynacja
- Kiedy AI coś wymyśla i mówi o tym tak, jakby to była prawda. Nie kłamie celowo. Zgaduje, co brzmi dobrze. Sprawdzaj wszystko, co jest ważne.
- inwigilacja
- Obserwowanie ludzi, żeby sprawdzić, co robią, za pomocą kamer, telefonów albo komputerów. Potajemne obserwowanie ludzi może naruszać ich prywatność, dlatego w wielu krajach są zasady, kiedy wolno to robić.
- kod
- Instrukcje zapisane w specjalnym języku, który rozumieją komputery. Mówią komputerowi dokładnie, co ma robić, krok po kroku. Kod, który wykonuje jedno zadanie, nazywamy programem.
- kod binarny
- Własny alfabet komputera, złożony tylko z dwóch znaków: 0 i 1. Każde zdjęcie, każda piosenka i każda wiadomość są zapisane jako bardzo długi ciąg tych znaków.
- kreatywność
- Tworzenie czegoś, czego wcześniej nie było: opowiadania, melodii, sposobu na wyjście z kłopotu. AI potrafi na nowo układać to, co już widziała, ale to ty decydujesz, co warto stworzyć.
- model AI
- To, czym AI staje się po treningu: część, która odpowiada, wypatruje albo przewiduje. Jak przepis, którego ktoś nauczył się na pamięć.
- monitorować
- Cały czas coś obserwować, żeby zauważyć chwilę, w której to się zmienia. Maszyna, która monitoruje pacjenta, przez całą noc sprawdza jego bicie serca i oddech i wcale się nie męczy.
- nauki humanistyczne
- Przedmioty takie jak historia, etyka i filozofia, które pomagają nam rozumieć ludzi i społeczeństwo oraz odróżniać dobro od zła. To umiejętności, których AI wciąż nie potrafi w pełni zastąpić.
- niepełnosprawność
- Coś w ciele albo umyśle człowieka, przez co niektóre rzeczy na świecie są dla niego trudniejsze w użyciu, na przykład gdy ktoś nie widzi ekranu, nie słyszy głosu albo nie może wejść po schodach. Dobre projektowanie naprawia świat, a nie człowieka.
- oprogramowanie (software)
- Programy, które mówią sprzętowi, co ma robić. Oprogramowania nie da się dotknąć. To instrukcje zapisane jako kod.
- oznaczanie danych
- Dopisywanie dobrej odpowiedzi do każdego przykładu, żeby AI mogła się z niego uczyć, na przykład podpisanie zdjęcia kota słowem „kot”. Ludzie często robią to ręcznie. Jeśli podpisy są złe, AI uczy się błędów.
- pamięć RAM
- Pamięć krótkotrwała komputera. Trzyma to, nad czym właśnie pracujesz, żeby komputer mógł szybko po to sięgnąć. Kiedy wyłączysz komputer, wszystko z niej znika.
- pandemia
- Kiedy choroba rozprzestrzenia się w tym samym czasie w wielu krajach na całym świecie, tak jak koronawirus w 2020 roku. AI może pomóc wcześnie zauważyć pierwsze sygnały.
- panel słoneczny
- Płaski panel, który zamienia światło słoneczne w prąd. AI pomaga ustalić, gdzie najlepiej postawić panele i kiedy przechylić je w stronę słońca.
- powtarzalny
- To samo w kółko, raz za razem. Ludzie się nudzą i zaczynają popełniać błędy; komputerowi to wcale nie przeszkadza.
- procesor (CPU)
- Mały układ (chip), który jest „mózgiem” komputera. Wykonuje instrukcje jedną po drugiej, bardzo, bardzo szybko, więc wszystko, o co prosisz komputer, zostaje zrobione.
- projektowanie UI/UX
- Projektowanie tego, jak aplikacja albo strona internetowa wygląda i jak się z niej korzysta: gdzie są przyciski, co się dzieje, gdy w któryś klikniesz, i czy całość ma sens.
- prywatność
- Twoje prawo do tego, żeby informacje o tobie (na przykład imię, adres albo zdjęcia) były bezpieczne i trafiały tylko do osób, którym ufasz.
- przejrzystość
- Otwarte mówienie o tym, jak coś działa, żeby ludzie mogli zajrzeć do środka, jak przez okno. Gdy AI jest przejrzysta, ludzie mogą sprawdzić, jak podjęła decyzję.
- rezonans magnetyczny (MRI)
- Badanie medyczne, które robi zdjęcia wnętrza twojego ciała. AI może pomóc lekarzom szybciej odczytywać niektóre wyniki rezonansu i wcześniej wykrywać choroby.
- satelita
- Maszyna, która krąży wokół Ziemi wysoko w kosmosie. Niektóre satelity robią zdjęcia powierzchni Ziemi, a AI potrafi wypatrzyć na nich zmiany, na przykład wycinany las.
- sieć energetyczna
- Ogromna sieć przewodów, która przenosi prąd z miejsca, gdzie się go wytwarza, do każdego domu, każdej szkoły i każdego szpitala. „Inteligentna” sieć używa AI, żeby wysyłać prąd tam, gdzie jest potrzebny.
- sieć neuronowa
- AI zbudowana z mnóstwa malutkich matematycznych części, zwanych sztucznymi neuronami, połączonych w warstwy. Każda część przekazuje liczbę następnej. Pomysł wziął się z mózgu, ale działa to zupełnie inaczej.
- skan
- Obraz wnętrza ciała zrobiony przez maszynę, a nie przez aparat fotograficzny: zdjęcie rentgenowskie, rezonans magnetyczny, USG.
- specjaliści
- Ludzie, którzy nauczyli się wykonywać konkretny zawód i dostają za to pieniądze: lekarz, pilot, nauczycielka, inżynier.
- spersonalizowany
- Dopasowany do jednej osoby. Spersonalizowana lekcja zwalnia tam, gdzie coś jest dla ciebie trudne, i przyspiesza tam, gdzie idzie ci łatwo.
- sprzęt (hardware)
- Części komputera, których naprawdę można dotknąć: ekran, klawiatura, układy w środku.
- stronniczość
- Kiedy AI traktuje niektórych ludzi niesprawiedliwie z powodu ich płci, pochodzenia etnicznego albo rasy (skąd pochodzi ich rodzina i jaki mają kolor skóry), religii albo sprawności (na przykład niepełnosprawności). Często dzieje się tak dlatego, że przykłady, z których się uczyła, też były niesprawiedliwe. Komputer sam tego nie zauważy, więc ludzie muszą to sprawdzać.
- szczepionka
- Lek, który uczy twój organizm walczyć z chorobą, zanim w ogóle się nią zarazisz. AI pomaga naukowcom szybciej znajdować nowe szczepionki.
- sztuczna inteligencja (AI)
- Programy komputerowe zrobione przez ludzi, które potrafią uczyć się z danych, znajdować wzorce i pomagać rozwiązywać problemy. Są bardzo szybkie, ale to nie jest prawdziwy mózg.
- uczenie głębokie
- Uczenie maszynowe z siecią neuronową, która ma wiele warstw. „Głębokie” oznacza wiele warstw, a nie głębokie myśli. Wiele dzisiejszych systemów AI, na przykład te, które rozpoznają twarze albo głosy, uczy się właśnie tak.
- uczenie maszynowe
- Sposób, w jaki uczy się AI. Nikt nie spisuje zasad: komputer ogląda tysiące przykładów i sam odkrywa zasady.
- uczenie nadzorowane
- Sposób, w jaki AI uczy się na przykładach, które mają już podaną dobrą odpowiedź, na przykład na zdjęciach podpisanych „kot” albo „pies”. Trochę jak nauka z fiszkami.
- uczenie nienadzorowane
- Sposób, w jaki AI uczy się, kiedy nikt nie podaje jej odpowiedzi. Przegląda mnóstwo danych i sama łączy w grupy rzeczy, które są do siebie podobne.
- uczenie przez wzmacnianie
- Sposób, w jaki AI uczy się, próbując różnych rzeczy. Dostaje punkty za dobre ruchy i traci punkty za złe, aż znajdzie to, co działa najlepiej. Jak zdobywanie kolejnych poziomów w grze.
- wprowadzać innowacje
- Tworzyć coś, czego wcześniej nie było, albo znaleźć dużo lepszy sposób na zrobienie czegoś. Wymyślać, ulepszać, próbować pomysłu, którego nikt jeszcze nie sprawdził.
- wylesianie
- Wycinanie lasu szybciej, niż las może odrosnąć. Satelity i AI widzą to z kosmosu, prawie na bieżąco.
- wzorzec
- Coś, co ciągle się powtarza: ten sam kształt, to samo słowo, ten sam kolor. Znajdowanie wzorców to coś, w czym AI jest najlepsza.
- zbytnie poleganie na AI
- Poleganie na AI tak bardzo, że przestajesz myśleć samodzielnie. Zawsze używaj też własnej głowy!
- zielona AI
- Tworzenie i używanie AI tak, żeby zużywała jak najmniej energii: mniejsze modele AI, czystszy prąd i maszyny, które nie pracują bez potrzeby.
- zmiany klimatu
- Ziemia robi się coraz cieplejsza, rok po roku, głównie dlatego, że spalamy węgiel, ropę i gaz. Przez to jest więcej upałów, powodzi i silniejszych burz. AI pomaga naukowcom to mierzyć i przewidywać, co będzie dalej.
- zrównoważony
- Robiony tak, żeby mógł trwać bardzo długo i nie wyczerpać zasobów planety: bierze się tylko tyle, ile może odrosnąć, i marnuje jak najmniej.
